Hamam köhnə, tas köhnə olanda, demək ki, hər şey  köhnə qalmış sayılır. Məsələn elə Qarabağ da olduğu kimi köhnə yerində qalıb. Bəlkə də yeniliklər olub, amma, bizə nə xeyri?! Olan yenilikləri də xeyirli adlandırmaq olmaz... İndi yazacağım yazını artıq bir dəfə yazmışdım, dedim axı, hamam da köhnə, tas da, qoy elə yazı da köhnə olsun.. Yenisini torpaqlarımız qayıdanda yazaram.

Allah şəhidlərimizə rəhmət eləsin, inşallah ruhları da şad olar.  Bu gün 20 yaşı tamam olan işğala isə, süqut, ölüm diləyirəm..

Buyurun keçən ilki yazım:

Çərxin tərsinə dönsün, ay belə dünya, ay belə zaman!

Yaman tur atır bu çarx. Ya birini dolayır, ya digərini. Acı, zülm, qəddarlıq, vəhşilik canıma yetib artıq. Və bir də ki sözdə qalan sözlər. 

Müharibələri sevmirəm, onlara nifrət edirəm, onları törədənlərə də bir o qədər. Bunu yaza bilməyəcəyəm, bu yazını istədiyim kimi, bacardığım kimi yaza bilməyəcəyəm. Elə bəzən olur ki sözlər insanın boğazında düyümlənib qalır və hətta gözündən yaş çıxmasa boğacaq səni, bax eləcə də bu klaviaturada sözlər hislərin əsiri olub barmaqlarımda düyümləniblər. Amma, barmağım necə ağlasın ki, boğulmasın, rahatlasın. Yox, çatdıra bilmərəm keçirdiyim hissləri.

Qardaşım Ağdamda əsgərlik çəkəndə başqa anaların, ataların, bacıların əzabını, acısını, həsrətini, qorxusunu necə var elə də anladım ilk dəfə. Anladım ki, həsrət nədir. Anladım ki, qorxu nədir, qəm nədir. Ürəyin acıdan və hirsdən necə parçalanmağını anladım ilk dəfə. Amma, nə çarə?!

Hər dəfə əsgər sözü eşidəndə, kiminsə balası əsgər gedir deyəndə,(təəssüflər olsun) “böyüyüb artıq, qəhrəmandır, vətəninin keşiyində durmağa gedir” – deyə düşünmək əvəzinə, üzülürəm. Necə də üzülməyim – nə qədər əsgərimizin meyidi qayıdıb evinə. Özü də vətənin keşiyini çəkdiyi yerdə can versəydi nə var idi ki, heç olmasa halalca şəhid deyərdik ona, beləcə təsəlli tapardıq. Tək düşmən gülləsi deyil axı başa tuşlanan. Və hər dəfə əsgər gedənlərin arxasıyca ürəkdən, səmimi qəlbdən Allaha elə dua edirəm ki,  sağ-salamat qayırtsınlar, gəlsinlər.

Müharibələrdən qorxuram. Bu zəifliyimdən utanıram amma, qorxuram. Əzizlərimi itirməkdən qorxuram. Bilirəm ki, heç nə əbədi deyil, eləcə də can. Hər birimiz vaxt gələcək gözlərimizi yumacağıq. Amma, vaxtı gələndə. Bir düşmən gülləsindən əlacsızca can verib də o gülləni əzrail adlandıra bilmərəm axı. Yox, o əzrail deyil. Sadəcə mən qurbanam. Sadəcə o 20 yanvar gecəsində səhər küçədəki izlərinə, sonra Xiyabandakı məzarlarına qərənfil səpələnənlər qurbanlardılar. O vaxt o düşmən güllərinə, zərbələrinə, siqaret izlərinə, düşmənin arsız sifətinə məruz qalanlar qurbanlardılar.

Əzrail hələ gəlməyəcəkdi axı, o beşikdəki körpələrin, yeni anaların, ataların, gənclərin, ümumiyyətlə hamının birdən canını almağa.. Əzrail hələ gəlməyəcəkdi axı...

Böyük-böyük çox danışa bilərəm. Hətta, kimsə durub desə də ki, “nə görmüsən ki, ay bala nəsə də danışasan?”. O zaman deyəcəm ki, bəli, heç nə görməmişəm, şahidi olmamışam. Amma, 20 yanvar və Qarabağ hadisələrinin çəkdirdiyi əzabları anlamaq üçün şahidi olmaq gərəkmir. Çünki, o müharibələrin izlərini nənələrin, babaların, ana və ataların, bacı və qardaşların üzlərindən oxumaq heç də çətin deyil. Çəkdikləri hər əzab misra-misra, sətir-sətir yazılıb qırışlarında, hopub o saçlarına qar kimi, ağardıb... Ehh...ehh.. 

“Çarxın tərsinə dönsün, ay belə dünya, ay belə zaman! Bu nə müsibətdir, bu nə bəladır biz çəkirik!” – deyirlər ki, o vaxtı bu zülmlərin şahidi olanlar bu və bunun kimi başqa sözlərdən tez-tez işlədərlərmiş. Eheeyyy ay ağarmış saçlarınıza, Yaradanınıza qurban olduğum, bilin ki, nə vaxtacan bu dünyanın çərxinin ipi zalımların əlində olacaq, o vaxtacan da bu çarx beləcə dövr edəcək fələyin xeyrinə.

Bu yerdə Cəfər Cabbarlının “Oqtay Eloğlu”sunun Şillerin “Qaçaqları”nı oynayan zaman sonda işlətdiyi bir cümlə yadıma düşdü: - "Kimdir müqəssir? “Yaşadaraq öldürən, öldürərək yaşadan, sevərək parçalayan, parçalayaraq sevən, əli qanlı səfillər padşahı Oqtay Eloğlumu? Bu zavallı günahsız yavrumu (Yavru – Firəngiz nəzərdə tutulur. Oqtay  Karl rolunu oynayarkən, Amalya rolunu oynayan Firəngizi səhnədə rol üçün yox da həqiqətən bıçaqlamışdı.)? Əski mühitin bu gülünc heykəlimi? Və yaxud alman dahisi böyük Şillermi?”

İndi mənimki də lap buna oxşadı – kimdir müqəssir? Neçə–neçə günahsız insanların qanına boyanmış, yalandan, arsızca hər şeyi, torpaqları, hətta soyqırımı belə öz adlarına keçirmiş ermənilərmi, yoxsa indi müxtəlif saytlar açıb ermənilərdən bu soyqırım üçün üzr diləyən bizlərmi? İndi kimə nə sübut edəcəyik ki, əgər erməni soyqırımı deyə bir şeyi özümüz də qəbul ediriksə.

Yuxarıda da dedim, müharibələrə, bu müharibəni törədənlərə nifrət edirəm. Bir parça torpağı bölüşə bilmirlər. Torpaq da bezib artıq qanla sulanmaqdan. Odur ki Amerika, odur İraq, Odur İsrail, odur Fələstin, odur ki indi də Qəzza.. Neçə-neçə ölənlər- cavanlar, qocalar, körpələr – insanlar. Bir qarış torpaqdır, yaşamaq məyər belə çətin olacaqdı? Bir dünya boyunda hökmdarlıq istəyi -  və nəticədə bunlar üçün verilən qurban canlar. Ağ oldu artıq, yetər.

Aman Allah...bunların sonu olacaqmı? Axı nə vaxtacan arsız bir düşmən gülləsi qabaqlayacaq əzraili, nə vaxtacan? Axı nə vaxtacan adi bir bəndə başqalarını özünə qul sanaraq hakimlik iddiasında olub, dağıdacaq aləmi. Axı Yaradan və dağıdan ancaq sənsən. Nə vaxtacan bu fironluq sürəcək beləcə? 

 Günlər öncə məsciddə belə bir söhbət oldu:  biri dedi ki,”-   möhürlə namaz qılanlar, möhürə səcdə etməklə, (əstəğfurullah) elə ona da sitayiş, ibadət edirlər..” Bunun qədər absurd bir fikir olmaz daha..Cəfəngiyyat!!!  

Mən belə söhbətlər olanda adətən içimdə partlasam da özümü, hisslərimi cilovlamağı bacaran insanam, həm də düşünəndə ki, yer üzündə olan insanlar qədər  xasiyyətlər, xüsusiyyətlər  və bilik dərəcələri də mövcuddur – bu zaman, ümumiyyətlə, hansısa bir mövzu ətrafında bəziləri kimi hay-həşir salmayıb nəsə bilirəmsə deyirəm, bilmirəmsə də susuram. 

Fikir vermisinizsə möhürlə namaz qılanlar da Həcc ziyarətində olanda möhürlə namaz qılmırlar. Hamı alnını Kərbəlanın o pak torpağına qoyaraq Allaha səcdə edir, ibadət edir.Möhür də torpaqdan hazırlanır, ancaq və ancaq Kərbəla şəhərindən gətirilən torpaqdan. Timeturk saytından alıntı: Şiə Cəfəri fiqhinə görə, səcdə yeyiləcək və paltarlar olmamaq şərti ilə təmiz torpağın, ya da torpaqda bitən təbii bir maddənin üstünə edilməlidir. Bu məzhəbə görə, səcdə torpaq, daş, qum və çəmən üzərində edilə bilər. Habelə, bu məzhəbə görə, kağızın üzərində də səcdə etmək olar, çünki kağız da torpaqdan bitən maddələrdən hazırlanmışdır.Əhli-Sünnə alimlərinə görə isə möhürə səcdə etmək vacib deyildir. Təmiz olan yerdə namaz qılmaq olar.”

İndi deyirlər ki, möhürə alnımızı qoyuruqsa, deməli, ona ibadət edirik. O zaman belə bir sual verim: əgər xalçaya, hər hansısa parçaya səcdə ediriksə, alnımızı qoyuruqsa, deməli, ibadətimiz də  o xalçaya və ya o parçayadırmı? Yalnış fikirlərdir, çox yalnış. Biz müsəlmanıq, biz firon deyilik, biz bütlərə, daşlara, torpaqlara ibadət etmirik. İbadətimiz bir tək Uca Yaradana, Allahadır. Onun qarşısında baş əyir, ona səcdə edirik, sadəcə alnımızı Kərbəla torpağına qoymuş kimi..

 

Bizim əsas hədəfimiz Allaha ibadət etməkdir, belə məntiqsiz, əsassız rəyləri isə mən böhtan adlandırıram. Həm də ki, bəlkə də bu yazım da mənasızdır, çünki, hər şeyi Allah bilir, günah edirəmsə cəzamı o verəcək, doğru edirəmsə hədiyyəmi də o verəcək!  Sadəcə sonda bir şeyi qeyd edim,  Peyğəmbər(s) buyurur: Torpaq (yer) mənim üçün səcdəgah və pak-pakizəlik vasitəsi qərar verilmişdir..

Sünni, Şiə, Vəhabi, Ələvi və s. başqa təriqətlər.

Əzizlərim, biz müsəlman deyilikmi?! Bu qırğın nədir axı belə?! Hər birimizi Allah yaradıb - Quranımız, Allahımız bir deyilmi?!  Axı biz hamımız müsəlmanıq...Məhərrəmlik girəndən məsciddə axşam ilk olaraq, sünnilər öz ibadətlərini edirdilər, bundan sonra, molla sünnilərdən xahiş edirdi ki, onlar məscidi tərk etsinlər, səbəb: şiələrin ibadəti, mərsiyələr, dualar və s. Və ya sünnilər özləri öz ibadətlərindən sonra məsciddə oturmurdular. Vəhabilər haqqında isə heç danışmayım. Molla elan etmişdi ki, Vəhabilər məscidi satın almağa çalışırlar!

Adam dəli oluree.. Nə baş verir bilmirsən, bəzən çaşıb qalıram.. Öz-özlüyümdə hər zaman demişəm ki, bu haqda heç vaxt danışmaram, çünki, zənn edirəm ki, mənim bu barəıdə danışmaq üçün biliyim yetərli deyil, bu barədə danışmaq üçün özümdə haqq da görmürəm, həm də qorxuram. Başımı salıb aşağı çalışıram bir müsəlma kimi ibadətimi edib, yaşayam. Amma, bəzən susa da bilmirsən..  Sünni şiəni söyür, şiə sünnini , biri onun imamına lənət edir, biri bunun. (yaxşı ki buna hamını aid etmək olmaz, yoxsa yer üzündə qırğın olar.)

Cümə günləri və ya başqa günlərdə məscidə ibadət üçün gəlmiş insan axının görəndə, ürəkdə bir sevinc yaranır. Elə bir duyğu gəlir ki, onu dil ilə ifadə etmək mümkün deyil. Amma, bir də baxırsan ki, birinin şalvarı qısa, saqqallı, birinin əlində təsbeh, möhür, başqası isə ona birtəhər baxır.. Yəni hərə bir-birinə birtəhər baxır. Halbuki, hamısı eyni Əzanın səsinə toplaşıb ora! Halbuki hamısı namaz qılıb çıxıbee o məsciddən!

Nə bilim vallah, nə bilirəm ki, nə də deyim?  Bircə onu bilirəm ki, İslamın belə qollara bölünməsi, parçalanması, hərənin istədiyi kimi alqılaması yalnışdır. Çünki, bir Allah var, bir  Quran, peyğəmbərlərimiz məlum, imamlarımız məlum!

Zamanın yaxıb, yandırıb və hər anının üstünə qaladığı anların, illərin bu aralarında (əslinə qalsa bu söhbət elə həmişə aktivdir) belə söhbətlər çox gəzir: bizdə kitaba marağ yoxdur, oxumaq həvəsi yoxdur və bu səbəbdən də əsər yazıb, kitab çap edənlər də yoxdur..

Mən, Piterdə yaşadığım o az müddətdə gözümü bir çox şeylərə daha da iri açmış oldum. Məsələn, orda, bizdə olmayan bir çox şeylərin şahidi oldum - metroda (vaqonda) əgər 15 nəfər oturubsa bundan 7-8 nəfərinin əlində bir kitab var, başını aşağı  salıb oxuyur. Fərqi yoxdur, bədiidirmi, yoxsa dərslə bağlıdırmı – oxuyurlar (məncə bədii-lik üstünlük təşkil edir). Nəinki metroda, elə başqa nəqliyyat vasitələrində də, parklarda da. Bizdə isə vaqonda hərə bir telefonu alıb əlinə, bluetoosla bilmir kimə nə yazsın, kimə nə desin…Ya da nə yazacağını çox yaxşı bilir, hələ bununla fəxr də edir, lovğalanır da..

Bir ilin söhbəti olar: bir bloqda kitab oxumaq barəsində gedən bir mübahisədə mən də iştirak etmişdim və Piterdə yaşayan başqa bir qız qeyd eləmişdi ki, mənim yuxarıda qeyd elədiyim məsələ guya yalnışdır, orda kitab oxuyanların əksəriyyəti, hətta, çoxu guya yaşlı nəsil imiş. Amma, qeyd edim ki, bu belə deyil. Yaşlısı da oxuyur, cavanı da..

O görüntülərdən sonra, insanlarda kitaba, mütaliəyə olan bu həvəsi görəndə içimdə bir paxılııq baş qaldırmışdı. Bəs niyə? Niyə axı bizdə bu yoxdur? Oxumuruq, maraqlanmırıq, buna görə də gözümüz bir addım ötəsini görə bilmir, buna görə də, heç nə anlamırıq, buna görədir ki, xəstələrimiz bəzi  həkimlərə müraciət edəndə sağalmaq əvəzinə daha da azar tapırlar və başqa ölkələrə üz tutmalı olurlar. Bu isə pulu olanlara nəsib olur. Kasıblarımız isə helə çırpınıb dururlar.. Təəssüf..

Hansı cavanlarımız bir araya toplaşdıqda bir-birləri ilə oxuduğu kitablardan söz açır, hansılar əsərləri müzakirə edir, hansılar kitablarını oxumaq üçün dəyiş-düyüş edirlər??? Axı hansılar? Çox azdır..

Haqsızlıq etməyim, təbii ki, oxuyanlar var, buna da yox desəydim ağartmış olardım. Əlbəttə ki, var! Amma, əksəriyyətinin fikri-zikri, amalı tamam başqadır. Məqsədləri nədir, onu da bilmirik?!

Əslində mən belə passivliyə bir nöqteyi nəzərdən yanaşmıram, səbəblər də çox ola bilər. Deyir ki, balıq başdan iy verər. İndi dövrdə ən öndə gedən işlər nədir? Bunları hardan bilirik? Təbii ki, reklamdan. Sırf reklam. Bu barədə danışanların rəylərinə qüvvətən. Məncə də kitablar üçün də müxtəlif həvəsləndirici işlər görülsə, müxtəlif kompaniyalar qurulsa irəli bir addım atılmış olar. Yoxsa çox şeyi itirə bilərik, itiririk də.

Kitabxanalar var, kitab dükanlarımız da var. Amma, içində özümüzünkülər olsa da, əksəriyyəti xarici yazarların kitablarıdır. Hərçənd ki, oxuyan şəxs üçün bunun elə də önəmi yoxdur, amma, bizim özümüz üçün bu çox mənfi bir haldır. Yəni əgər bu gün kitab yazanımız yoxdursa, o zaman oxumayanımıza nə deyək?

Bu zaman da ortaya bir sual çıxır? Niyə kitablar istənilən dərəcədə, istənilən sayda çap olunmur? Yəqin ki, buna istənilən dərəcə tələb yoxdur.  

Bir çox müasir yazarlar bu gün məhz internet səhifələrində çap olunmağı daha üstün tuturlar. Çünki, imkanları buna yetir. ATV kanalında izlədiyim bir verlişdə adını xatırlamadığım bir yazıçı qeyd elədi ki, "mən əsər yazmıram, çünki, bundan nə xeyir əldə edəcəyəm ki?!" Baxıb görürsən ki, kişi düz deyir. Balaları ac qalacaqsa hansı əsərdən, hansı romandan söz gedə bilər??? Hərçənd ki, bununla da qismən razıyam, tam yox. Çünki, ədəbiyyat, başqa aləmdir və yazar əgər yazırsa bunu istədiyi üçün yazır, sözlərini sinəsində, ürəyində saxlaya bilmədiyi üçün yazır. Burda pulun nə məsələsi?!

Zaman elə zamandır ki, indi deyirlər ki, bu saat istədiyin kitabı internetdən yükləyib oxuya bilərsən və ya istədiyin məqalələri, yazıları və s. Bununla da razıyam. Bu gün bizim ədəbiyyat əgər toz basmırsa bunda internetin xeyri çox böyükdür, hətta, belə demək olar ki, ədəbiyyatımız internetin sayəsində yaşayır və irəli getməyə çalışır.. Heç olmasa bu var.  Çünki, baxıb, oxuyub görürsən ki, yazanlar, buna səy göstərənlər və öyrənənlər var. Ha doğru, ha yalnış, ha az, ha çox! Amma, var.

***

Keçən dəfə metrodan çıxanda, elə çıxışdaca bir satıcının öz “butkasında” necə büzülüb, oturub, yuxulamasının şahidi oldum. 26-27 yaşlarında olardı.. Üzüldüm… İndi düşünürəm ki, səhərdən axşamacan işləyən insanlar hansı həvəslə kitab oxusunlar? Və ya hansı vaxtda? Və ya hansı pulla? Tutaq ki, kişi işlədi, gəldi evə, yedi, içdi- indi guya o əlinə kitab alıb başlayacaq oxumağa??? Yox, bu ayda-ildə bir dəfə görülən iş olar.. Balaları evdə çörək gözləyirsə, geyim gözləyirsə (bu o kişinin gün ərzində olan düşüncəsi) və adamın səhərdən axşamacan canı çıxırsa (bu o kişinin vaxtı), hansı maraqdan, hansı kitabdan söz gedir axı?! Kişi gəlib, başını atıb yatacaq. Neyləsin?!

Demək ki, belə nəticəyə gəlinir ki, insan rahat yaşayarsa çox şey həll eləmək olar. Amma, vallah bəzi rahat yaşayanlarımızda da oxumağa heç həvəs yoxdur.” Pul onsuz da hər şeyi həll edir…”, "kitab, bilik - bunlar heç lazım da deyilmiş". Qorxasan ki, gələcəyimiz vay halına qalacaq. Çünki, bu günkü nəslin yetişməsindən bəllidir ki, gələcək nəsil necə olacaq.

Ehh yuxarı tüpürsən bığ, aşağı tüpürsən saqqal. Deyiləsi isə o qədər şey var ki.. Amma, nə fayda, nəticə ki, boşdur?! Çox çalışmaq lazımdır, çox.. Gələcəyi düşünərək çox çalışmaq, bir çox ideyalara imza atmaq…elə idealar ki, insanların xeyrinə olacaq..

İndi nə evlərdə rəf ətri var, nə də əllərdə kitab. Bu səbəbdən də beyinlər də düz-əməlli bir işə yaramır. (((

Son vaxtlar yaman səs-küyə sahib olan işlərdən biri də  MKM – Milli Kitab Mükafatıdır. Elə çox istəyirdimm ki, bu müsabiqədə iştirak edəm, amma, müsabiqənin saytında baxdım və anladım ki, mən bu müsabiqə üçün uyğun deyiləmmiş.  İştirakçılar bu müsabiqə üçün öz hekayələrini, əsərlərini göndərirlər və tutacaqları yer müqabilində pul qazanacaqlar və ən əsası da ki, qalib gələnlərin hekayələri kitabda dərc olunacaq.